1. lata 1945-1956,

2. lata 1959-1990,

3. lata od 1990 roku.

Pierwszy okres był zdominowany przez kwestię uregulowania sprawy autokefalii oraz przez coraz większe naciski władz państwowych, zmierzające do ograniczenia działalności Kościoła oraz wszelkich kontaktów zagranicznych, nawet z Kościołami w tak zwanych „krajach demokracji ludowej”. Bezpośrednio po zakończeniu działań wojennych metropolita Dionizy skierował wiele próśb o spotkanie do patriarchatu moskiewskiego, ale w odpowiedziach na żadną z nich nie otrzymał zaproszenia do złożenia wizyty. Ta sytuacja zmieniła się radykalnie, gdy 17 kwietnia 1948 roku prezydent RP cofnął uznanie udzielone metropolicie Dionizemu, co było sprzeczne ze statutem PAKP, który nie znał pojęcia „cofnięcie uznania”. 26 kwietnia 1948 roku minister administracji publicznej powołał niekanoniczne „Kolegium Rządzące”, które miało uregulować sytuację w Kościele.

19 czerwca 1948 roku do Moskwy udała się delegacja Kościoła w składzie: arcybiskup Tymoteusz, ks. Michał Kiedrow, ks. Eugeniusz Naumow, ks. Mikołaj Lenczewski i Mikołaj Sieriebriennikow, w celu nawiązania łączności kanonicznej z Kościołem rosyjskim.

Delegacja ta 22 czerwca uznała na piśmie autokefalię przyznaną przez patriarchat ekumeniczny w 1924 roku za nieważną i niekanoniczną oraz poprosiła sobór biskupów Kościoła rosyjskiego o przyznanie autokefalii (na dokumencie nie ma podpisu ks. Mikołaja Lenczewskiego, który ciężko zachorował). 25 czerwca ks. Michał Kiedrow został wyświęcony na biskupa[1].

6 lipca 1948 roku udała się do Moskwy delegacja celem wzięcia udziałuw obchodach 500 rocznicy autokefalii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. W skład delegacji wchodzili: arcybiskup Tymoteusz, biskup Michał, ks. Jan Kowalenko, ks. Aleksander Kalinowicz i ks. Eugeniusz Naumow. W czasie narady przedstawicieli Kościołów prawosławnych, która towarzyszyła konferencji, jednomyślnie wypowiedziano się przeciwko udziałowi w ruchu ekumenicznym oraz potępiono Watykan za podżeganie do nowej wojny światowej. Uczestnicy obchodów 500-lecia autokefalii jednomyślnie wystosowali depeszę powitalną do Józefa Stalina[2].

2 listopada 1948 roku patriarcha Aleksy odpowiadając na telegram metropolity Dionizego wystosował następujący telegram: „Telegram otrzymałem. Decyzję soboru Wam wysyłamy, nie ma potrzeby osobistego spotkania”[3].

Nieco wcześniej, w październiku 1948 roku udała się do Sofii delegacja Polskiego Kościoła Prawosławnego w składzie: arcybiskup Tymoteusz i ks. Eugeniusz Naumow. Delegacja brała udział w kongresie Związku Duchowieństwa Prawosławnego. W sprawozdaniu z konferencji między innymi czytamy: „Członkowie delegacji byli świadkami, jak brygady ochotnicze księży prawosławnych pracowały przy budowie dróg kolejowych i kolei. W pracy tej biorą udział prawie wszyscy zdolni do pracy księża”[4].

Jak wynika z akt zachowanych w Archiwum Metropolii Prawosławnej w Warszawie, od 1948 roku kontakty międzynarodowe zamierają. Zamiera także działalność Polskiej Rady Ekumenicznej. Sytuację na forum ogólnoprawosławnym skomplikował dodatkowo wybór 8 lipca 1951 roku arcybiskupa Makarego na stanowisko metropolity, co nie zostało uznane przez Kościoły konstantynopolitański, aleksandryjski, antiocheński, jerozolimski i grecki. Ta sytuacja trwała do śmierci metropolity Makarego 1 marca 1961 roku.

Wydaje się, że w latach 1949-1953 Kościół nie miał żadnych kontaktów międzynarodowych. W tych latach nie ukazywało się też żadne oficjalne czasopismo prawosławne. Dopiero od 1954 roku zaczyna ukazywać się „Cerkiewny Wiestnik”, który właściwie jest jedynym źródłem informacji o życiu Kościoła.

Relacje z innymi Kościołami uległy zmianie dopiero w latach sześćdziesiątych. W 1962 r. Kościół prawosławny został członkiem Polskiej Rady Ekumenicznej. Decyzja ta została podjęta po wejściu Kościoła rosyjskiego do Światowej Rady Kościołów. Wejście Kościoła prawosławnego do Polskiej Rady Ekumenicznej umożliwiło nawiązanie kontaktów z innymi wyznaniami w kraju i za granicą.

Kościół prawosławny włączył się także w działalność pokojową w ramach komisji Polskiej Rady Ekumenicznej, przekształconej następnie w Polski Oddział Chrześcijańskiej Komisji Pokojowej. Uczestnictwo Kościoła prawosławnego w pracach tego oddziału spowodowało obecność przedstawicieli Kościoła na Międzynarodowych Konferencjach Pokojowych, poczynając od pierwszej w 1967 roku w Pradze.

Należy tu zaznaczyć, że kontakty międzynarodowe Kościoła prawosławnego były ściśle kontrolowane przez Urząd do Spraw Wyznań i powiązane z polityką zagraniczną państwa. Dotyczyło to także kontaktów z innymi Kościołami prawosławnymi, które ograniczały się do wizyt oficjalnych, a w wypadku Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego polskie władze państwowe współpracowały z Radą do spraw Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego[5] „Wiadomości Metropolii Prawosławnej w Polsce”, 4:1948, z. 6-12, s. 5-7, 26-35.

[3] Archiwum Metropolii Prawosławnej w Warszawie, akta Nr R-IV-2B/1144.

[4] „Wiadomości Metropolii Prawosławnej w Polsce”, 4:1948, z. 6-12, s. 8.

[5] A. Mironowicz, Kościół prawosławny na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, Białystok, 2005, s. 278-280.

[6] Tamże, s. 304-306.